Το άρωμα της πικροδάφνης

Και το φαινόμνο Proust

«Οι αληθινές αναμνήσεις επιστρέφουν μόνο όταν τις καλέσει μια αίσθηση.»

— Μαρσέλ Προυστ

Τα καυτά μεσημέρια στην Κρήτη, τα τζιτζίκια τερερίζουν ασταμάτητα κρυμμένα πάνω στους κορμούς των δέντρων κι ο ήλιος εξατμίζει τ’ αρώματα των λουλουδιών. Το βράδυ πιάνουν βάρδια τα τριζόνια και το νυχτολούλουδο. Αυτοί είναι οι ήχοι και τ’ αρώματα των καλοκαιριών μου· του τότε, του τώρα, του πάντα.

Μια τέτοια στιγμή, που ο χρόνος σταματά να υπάρχει γιατί μια αίσθηση κυριαρχεί τόσο απόλυτα, που οτιδήποτε άλλο δεν έχει πια σημασία, συμβαίνει σε όλους κάποτε. Σήμερα, καθώς περνούσα μπροστά από μια ανθισμένη πικροδάφνη, ήρθε και με βρήκε κι εμένα. Για μερικά δευτερόλεπτα ήμουν πέντε ή δέκα ή δεκαπέντε χρονών — δεν έχει σημασία — στη Μεσαρά, εκεί που περνούσα τα καλοκαίρια τα παιδικά μου χρόνια. Και θυμήθηκα πώς περπατούσα ξυστά στις πικροδάφνες, να κερδίζω λίγο από τη στενή σκιά τους, λίγο από την ανεπαίσθητη δροσιά τους.

Αν περάσεις μπροστά από μια ανθισμένη πικροδάφνη, την ώρα που η απόλυτη στασιμότητα του μεσημεριού δίνει το πρώτο απαλό αεράκι του απογεύματος, το δέρμα υποδέχεται με χαρά το απαλό του χάδι. Και μαζί με αυτό, το γλυκό, αέρινο άρωμα της αρχόντισσας αυτής της υπαίθρου.

Ο Προύστ, στο τελευταίο του βιβλίο, τον Ξανακερδισμένο Χρόνο, συνδέει αυτή την αίσθηση που σε κάνει να ξαναζείς στιγμές σαν να είναι τώρα, με το συναίσθημα της απόλυτης ευδαιμονίας. Η πιο χαρακτηριστική από αυτές είναι η στιγμή που γεύτηκε μια μαντλέν βουτηγμένη στο τσάι· μια γεύση που τον μετέφερε ακαριαία στο Μαλμπέκ, το χωριό των καλοκαιρινών του διακοπών, στο σπίτι της θείας του της Λεονί.

Εσείς το έχετε ζήσει; Ποιο άρωμα, ποια γεύση, ποιος ήχος — ή ακόμη και ποια ανεπαίσθητη κίνηση του σώματος — σας χάρισε τη δική σας στιγμή μαντλέν;